Wyobraź sobie, w jakim stanie byłaby światowa gospodarka, gdyby każdy ładunek musiał być zatrzymywany i dodatkowo sprawdzany na każdej granicy, a cło płacone w każdym kraju tranzytu. Aby zapewnić efektywny i nieprzerwany handel międzynarodowy, stworzono system TIR.
Czym jest TIR i TIR Carnet
TIR to konwencja celna dotycząca międzynarodowego transportu drogowego. Dzięki niej ładunek nie jest otwierany na granicach pośrednich, więc przewoźnik pokonuje trasę bez opóźnień. Ładunek umieszcza się w kontenerach lub zaplombowanych środkach transportu i otwiera dopiero w kraju przeznaczenia.
Konwencja nie tylko optymalizuje logistykę, ale także czyni ją bezpieczniejszą. Specjalna międzynarodowa gwarancja kontroluje uiszczanie opłat celnych, gdy jest to konieczne. A plombowanie ładunku chroni go przed kradzieżą i fałszerstwem.
System działa dzięki zastosowaniu kluczowego elementu – książki TIR.
Książka TIR to międzynarodowy dokument niezbędny do realizacji transportu w systemie TIR. Zastępuje ona dziesiątki deklaracji, które mogłyby być wymagane w każdym kraju na trasie. Ma postać papierowej książki z kilkoma odrywanymi arkuszami, z których każdy odpowiada jednemu krajowi tranzytu. Im więcej krajów niezbędnych do transportu, tym więcej arkuszy.
Z czego składa się książka TIR:
- okładka;
- odrywane kartki (vouchery lub kupony);
- grzbiety (do stemplowania przez urząd celny).
Odrywane kartki pozostają w urzędzie celnym, a grzbiety przechowuje przewoźnik.
Tir Carnet to to samo, co książeczka TIR, tylko że ostatni termin to tłumaczenie na język ukraiński. TIR i Tir Carnet to oryginalne nazwy z języka francuskiego. TIR i TIR oznaczają to samo – międzynarodowy transport drogowy.
Konwencja TIR: międzynarodowa podstawa prawna
Konwencja celna TIR została przyjęta w 1975 roku. Od tego czasu przystąpiło do niej ponad 75 krajów. Do konwencji należy każde państwo UE, ponieważ Unia Europejska przystąpiła do niej jako całość. To właśnie konwencja TIR stanowi podstawę prawną dla realizacji przewozów w ramach systemu międzynarodowego transportu drogowego, którego środki zostały uznane przez wszystkie państwa uczestniczące.
Ukraina przystąpiła do konwencji (TIR Convention) w 1994 roku. Wdrożenie TIR sprzyja swobodnemu przepływowi towarów dzięki jednolitemu, uznanemu międzynarodowo dokumentowi i znormalizowanym procesom.
Jakie informacje muszą być podane w książce TIR:
- dane posiadacza książki;
- numer książki, data wydania i okres ważności;
- dane o pojeździe (numery rejestracyjne, typ pojazdu, dane kontenera);
- opis ładunku;
- wykaz urzędów celnych, krajów tranzytu i ogólny opis trasy;
- deklaracja gwarancyjna.
Książka TIR (Tir Carnet) wypełniana jest w języku francuskim lub angielskim, jednak niektóre pola mogą być powtórzone w języku narodowym. W przypadku zmiany danych należy uzyskać nową książkę, ponieważ nie dopuszcza się w niej poprawek i skreśleń.
Książka TIR (TIR Carnet): struktura i cechy użytkowania
W Ukrainie książkę międzynarodowego transportu drogowego wydaje Stowarzyszenie Międzynarodowych Przewoźników Samochodowych (AsMAP Ukrainy). Mogą ją otrzymać tylko przewoźnicy, którzy spełniają wymagania konwencji.
Wymagania wobec przewoźnika dotyczące uzyskania książeczki TIR (Carnet Tir):
- być członkiem Krajowego Stowarzyszenia TIR (w Ukrainie jest to AsMAP);
- mieć dostęp do systemu TIR (uzyskać zezwolenie od służb celnych na wykonywanie przewozów międzynarodowych);
- nie mieć naruszeń przepisów celnych lub transportowych;
- środek transportu musi być certyfikowany jako „dopuszczony do TIR”;
- posiadać ubezpieczenie lub gwarancję;
- uiszczyć opłaty celne.
Przewoźnik (osoba fizyczna lub prawna), na którego nazwisko wydawana jest książka, staje się posiadaczem książki TIR.
Obowiązki i odpowiedzialność posiadacza książki TIR:
- przeprowadzenie transportu ładunku zgodnie z książką;
- zapewnienie integralności ładunku;
- negocjacje z organami celnymi;
- przekazanie książki ze wszystkimi adnotacjami do stowarzyszenia po zakończeniu transportu.
Wydane książki muszą mieć odpowiednie pieczęcie i podpisy, a także nie mogą przekraczać ustalonej kwoty.
Co należy zrobić krok po kroku, aby otrzymać carnet tir:
- spełnić wymagania i zostać członkiem AsMAP Ukrainy (opisane powyżej);
- złożyć pisemny wniosek do AsMAP (wypełniony wyraźnymi drukowanymi literami);
- przejść kontrolę dokumentów, transportu i zdolności finansowej;
- uzyskać świadectwo dopuszczenia od organów celnych;
- zapłacić koszt książeczki;
- zamówić książeczkę w AsMAP (odebrać osobiście lub zamówić dostawę kurierską).
Książka jest ważna tylko dla jednego przewozu. W związku z tym okres ważności książki jest równy okresowi trwania operacji i nie może zostać przedłużony po wydaniu TIR. Maksymalny okres ważności wynosi 60 dni, ale może zostać skrócony.
Zazwyczaj na jeden środek transportu lub kontener przypada jedna książka. Jednak w razie potrzeby jedna książka może być wykorzystana dla całego składu środków transportu i kilku kontenerów. W prawidłowym wypełnieniu może pomóc broker celny lub odpowiedzialny pracownik firmy transportowo-logistycznej.
Rola TIR w międzynarodowym transporcie samochodowym
Wdrożenie TIR przyczynia się do uproszczenia i przyspieszenia tranzytu towarów. Szybsza i bardziej efektywna logistyka oznacza mniejsze koszty paliwa, postojów i diet.
Konwencja ustanowiła jednolite standardy konstrukcji kontenerów. Ich budowa wyklucza obecność ukrytych miejsc, dzięki czemu kontrola celna przebiega znacznie szybciej. Ponadto nie można wyjąć towaru z kontenera bez pozostawienia widocznych śladów włamania lub uszkodzenia plomb. Książka przewozowa zapewnia bezpieczeństwo i gwarancję prawną, że w przypadku uszkodzenia lub zaginięcia ładunku stowarzyszenie zrekompensuje straty, obciążając nimi odpowiedzialną osobę.
Wnioski
Książka TIR jest przeznaczona do międzynarodowego transportu towarów i towarzyszy ładunkowi od kraju wysyłki do miejsca przeznaczenia. Aby ją otrzymać, należy spełnić wymagania konwencji, a w celu jej wypełnienia należy zwrócić się do AsMAP Ukrainy.
