Eksport z Ukrainy – na czym polega, jakie dokumenty, podatki i cła są wymagane. Poznaj zasady, geografię eksportu i wyzwania stojące przed firmami w 2025 roku.
Eksport jest głównym źródłem dewiz, a dla firm oznacza również wejście na zupełnie nowy poziom konkurencji. Jednak eksport towarów lub usług za granicę wymaga złożonego procesu, od podatków po kontrolę celną. Eksport towarów umożliwia ukraińskim producentom wejście na nowe rynki międzynarodowe.
Czym jest eksport i jak działa?
Sprzedaż towarów lub usług poza granice kraju w celu uzyskania dewiz nazywa się eksportem. Jak to działa? Ukraiński eksport odgrywa kluczową rolę w generowaniu dochodów dewizowych dla kraju.
Po pierwsze, konieczne jest zbadanie rynku pod kątem popytu, cen i konkurencji. Produkty przygotowywane do eksportu muszą spełniać standardy kraju importującego. Na przykład, aby sprzedawać produkty mleczne na rynki UE, należy posiadać certyfikat zgodności z normami HACCP. Należy również rozważyć opakowanie, które wytrzyma transport, etykietowanie i okres przydatności do spożycia. Na etapie zawierania umowy stosowane są międzynarodowe reguły Incoterms, które określają, kto odpowiada za transport, ubezpieczenie i odprawę celną. Towary są klasyfikowane zgodnie z kodem Ukraińskiej Klasyfikacji Towarów Dewizowych (UKTZED), a firma składa deklarację celną i potwierdza pochodzenie towarów.
Towary dostarczane są dowolnym dogodnym środkiem transportu: morskim, kolejowym, lotniczym lub drogowym. Płatności dokonywane są w walucie obcej, zgodnie z przepisami Narodowego
Banku Ukrainy dotyczącymi obrotu walutowego.
Małe firmy mają pewne przywileje – mogą eksportować online za pośrednictwem platform Etsy, Amazon lub własnych stron internetowych. Eksport z kraju pochodzenia wymaga przestrzegania przepisów celnych i dewizowych.
Eksport towarów z Ukrainy: co kraj produkuje na eksport
Ukraina jest tradycyjnie uważana za kraj rolniczy, a znaczną część jej eksportu stanowią produkty rolne. Wiodącymi produktami są zboża – pszenica, kukurydza i jęczmień – a ukraiński olej słonecznikowy cieszy się dużym popytem na całym świecie, zwłaszcza w Azji i Afryce. Ukraina eksportuje również warzywa, owoce, miód i wyroby cukiernicze, cenione za jakość i przyjazność dla środowiska. Rolnictwo to jednak tylko część tego obrazu. Ukraina aktywnie dostarcza na rynki zagraniczne również wyroby walcowane, metale żelazne i nieżelazne, materiały budowlane oraz produkty z drewna. Maszyny, sprzęt rolniczy i towary przemysłowe stanowią stabilną część eksportu, a wraz z rozwojem sektora technologicznego, usługi IT, oprogramowanie i rozwiązania inżynieryjne wkraczają na arenę globalną.
To, co Ukraina produkuje na eksport, w dużej mierze zależy od czynników sezonowych i popytu na rynkach międzynarodowych.
Geografia ukraińskiego eksportu
Eksport Ukrainy do Europy stanowi około 40% dostaw. Eksport Polski dynamicznie rośnie dzięki członkostwu w UE i dogodnej logistyce. Obejmuje on zboża, ropę naftową, metale, meble i wyroby gotowe. Europa ma surowe wymogi jakościowe (HACCP, oznakowanie CE) i ceni również niszowe segmenty, takie jak produkty ekologiczne i rzemieślnicze. W krajach azjatyckich (Chiny, Turcja, Indie i Izrael) największym popytem cieszą się zboża i rośliny oleiste: Chiny współpracują z dużymi korporacjami, Turcja dysponuje dogodną logistyką, Indie są wiodącym importerem ukraińskiej ropy naftowej, a Izrael wymaga przestrzegania surowych norm bezpieczeństwa i koszerności. Eksport przesyłek z Chin stał się popularny wśród małych i średnich przedsiębiorstw ze względu na rozwój handlu międzynarodowego.
Na Bliskim Wschodzie i w Afryce eksport zbóż i ropy naftowej często odbywa się w drodze przetargów rządowych; rynki te są wrażliwe na ceny, ale wymagają niezawodnej logistyki. W USA i Kanadzie głównymi sektorami są usługi IT, sprzęt i produkty spożywcze: kraje te mają wysokie standardy USDA/FDA i UL/CSA, ale marże są znacznie wyższe, a ukraińscy specjaliści IT cieszą się stałym popytem. Eksport z Ukrainy do Kanady stopniowo rośnie, szczególnie w segmencie zaawansowanych technologii. Eksport z USA odgrywa kluczową rolę w handlu światowym i tworzeniu globalnych łańcuchów dostaw.
Dokumenty i cła eksportowe
Eksport towarów z Ukrainy podlega specjalnemu systemowi podatkowemu. VAT: Jak wspomniano powyżej, transakcje eksportowe są zwolnione z tego podatku, ale wymagana jest odpowiednia dokumentacja potwierdzająca ten fakt.
- Podatek dochodowy jest płacony od dochodów z działalności gospodarczej.
- Cła: W przeciwieństwie do importu, cła eksportowe zasadniczo nie są pobierane. Jednak w niektórych przypadkach (na przykład przy eksporcie złomu, nasion oleistych lub nieprzetworzonego drewna) obowiązują specjalne cła eksportowe lub kontyngenty.
- Wymagana dokumentacja obejmuje list przewozowy potwierdzający przekazanie towarów przewoźnikowi; zgłoszenie celne; oraz certyfikaty jakości i pochodzenia. Niektóre towary wymagają specjalnych zezwoleń: tytoń, alkohol, drewno i broń. Bez zezwolenia towary mogą zostać skonfiskowane.
Rola logistyki w eksporcie
Wojna wpłynęła również na ukraiński eksport. Ze względu na ograniczoną liczbę portów morskich firmy poszukują alternatywnych tras. Transport drogowy jest uważany za najbardziej elastyczny i najszybszy w przypadku małych przesyłek. Nadaje się do pilnych dostaw lub eksportu przez granice lądowe UE. Jest jednak droższy niż transport kolejowy i morski. Transport lotniczy jest najszybszy i najdroższy – idealny w przypadku towarów wartościowych lub łatwo psujących się.
Głównym celem logistyki jest optymalizacja tras i kosztów, szybkie przetwarzanie dokumentów celnych oraz ubezpieczenie ładunku w celu ochrony przed ryzykiem.
Eksporterzy często korzystają z usług spedytorów, którzy przejmują większość formalności i logistyki.
Wyzwania i perspektywy dla firm
Logistyka stała się jednym z głównych wąskich gardeł dla ukraińskiego eksportu. Ze względu na ograniczony dostęp do tradycyjnych portów Morza Czarnego firmy zostały zmuszone do przestawienia się na transport kolejowy, drogowy i porty nad Dunajem. Stwarza to szereg wyzwań: koszty transportu znacznie wzrosły, czas tranzytu się wydłużył, a przejścia graniczne są często przeciążone. Na przykład ciężarówki z zbożem muszą stać w kolejkach przez kilka dni, co wpływa na warunki umów i jakość produktu. Dochodzą do tego różnice w szerokości torów kolejowych między Ukrainą a UE, konieczność przeładunku oraz niedobór wagonów i magazynów. Dla wielu eksporterów logistyka nie jest już funkcją wspierającą, lecz strategicznym czynnikiem konkurencyjności.
Pomimo wyzwań logistycznych pojawiają się nowe możliwości. Porty nad Dunajem (Izmaił, Reni i Kiliya) rozwijają się, stając się w ciągu ostatniego roku ważnym korytarzem eksportowym. Aktywnie inwestuje się w rozbudowę magazynów, elewatorów i terminali przeładunkowych na granicach z Polską, Rumunią i Słowacją. Rośnie rola transportu multimodalnego, łączącego różne rodzaje transportu – kolejowy, drogowy i barkowy. Digitalizacja oferuje również nowe możliwości: elektroniczne kolejki, śledzenie ładunków i zautomatyzowane odprawy celne. Wszystko to powinno obniżyć koszty i skrócić czas dostaw. W przyszłości elastyczność rozwiązań logistycznych stanie się jednym z kluczowych czynników decydujących o sukcesie ukraińskich eksporterów na rynkach globalnych.
Wnioski
Eksport Ukrainy do Europy rośnie, szczególnie do krajów Europy Środkowo-Wschodniej. Charakteryzuje się on znacznym potencjałem ze względu na szeroką gamę produktów i dywersyfikację rynków – od zbóż i olejów po metale, sprzęt i usługi IT. Jednocześnie jego skuteczność zależy od jakości produktów, prawidłowego przestrzegania przepisów podatkowych i celnych, licencji, certyfikacji i potencjału logistycznego. Ukraina wykorzystuje eksport do rozwoju gospodarki kraju, zacieśniania międzynarodowych więzi handlowych, przyciągania inwestycji oraz promowania krajowych technologii i produktów na rynkach zagranicznych.
